به طور کلی روش های تحقیق در علوم رفتاری را می توان با توجه به دو ملاک هدف تحقیق و نحوه گردآوری داده ها تقسیم کرد (بازرگان و سرمد، ۱۳۸۷).
هدف تحقیقات کاربردی توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص است (بازرگان و سرمد، ۱۳۸۷). بر این اساس این پژوهش از نظر هدف،کاربردی می باشد بدلیل اینکه سعی دارد به بررسی بین تبادل اطلاعات و تورش های رفتاری در توضیح رفتار توده ای میان سهامداران بپردازد که نتایج آن می تواند منجر به بهبود تصمیم گیری سرمایه گذاران در خرید و فروش اوراق بهادار گردد و همچنین موجب توسعه دانش کاربردی در زمینه مالی رفتاری شود.
تحقیقات علمی را براساس چگونگی به دست آوردن داده های مورد نیاز (طرح تحقیق) می توان به دو دسته ی تحقیق توصیفی و تحقیق آزمایشی تقسیم کرد. تحقیق توصیفی شامل مجوعه روش هایی است که هدف آن ها توصیف کردن شرایط یا پدیده های مورد بررسی است (بازرگان و سرمد، ۱۳۸۷). بر این اساس پژوهش حاضر از نظر بیان و چگونگی به دست آوردن داده های مورد نیاز، یک پژوهش توصیفی است چرا که به توصیف ویژگی های متغیرها و روابط بین آنها به طور طبیعی و بدون دستکاری می پردازد.
در تحقیق توصیفی- همبستگی رابطه میان متغیرها براساس هدف تحقیق تحلیل می گردد. از لحاظ نوع ارتباط، دارای همبستگی می باشد؛ از لحاظ روش اجرا، پیمایشی می باشد که در این نوع تحقیق هدف بررسی توزیع ویژگی های یک جامعه است که در آن پارامترهای جامعه بررسی می شوند و پژوهشگر سعی دارد با انتخاب نمونه ای که معرف جامعه است به بررسی متغیرهای پژوهش بپردازد؛ از نظر ماهیت داده ها، کمی می باشد چون داده های حاصل از پرسشنامه را در قالب مدل لیکرت تبدیل به داده های کمی می کند؛ از نظر زمان اجرا نیز پیمایشی می باشد به دلیل اینکه به مرور زمان پژوهش تکمیل خواهد شد.
قلمرو موضوعی: این پژوهش در حوزه ی مالی رفتاری می باشد.
قلمرو زمانی: نیمه اول سال ۱۳۹۳
قلمرو مکانی: تمامی کارگزاری های بورس اوراق بهادار استان زنجان
با توجه به اینکه هدف اصلی این تحقیق بررسی تاثیر تبادل اطلاعات و تورش های رفتاری در توضیح رفتار توده ای می باشد. لذا نتایج پژوهش حاضر می تواند مورد استفاده تمامی سهامداران، سرمایه گذاران، دولت، اعتباردهندگان و صندوق های سرمایه گذاری، موسسات مالی و اعتباری واقع بشود. همچنین جامعه علمی و پژوهشی کشور می تواند از نتایج این تحقیق بهره مند شود .

جامعه آماری این پژوهش شامل دو بخش است، بخش اول کارگزاران بورس اوراق بهادار استان زنجان هستند که تماما در شهر زنجان مستقر می باشند که تعداد آنها محدود بوده و محقق بر اساس میزان دسترسی به تعدادی از آنان مراجعه خواهد کرد.
بخش دوم سرمایه گذاران و خریداران و فروشندگان سهامی می باشند که به کارگزاران مراجعه می کنند.
به علت بزرگی و نامحدود بودن جامعه آماری جهت جمع آوری داده ها از روش نمونه گیری استفاده می شود (آذر و مؤمنی، ۱۳۸۷). در نتیجه با توجه به محدود بودن جامعه آماری این پژوهش، با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه این پژوهش ۳۸۴ نفر تخمین زده شد.
(۱-۱)
این پژوهش در دو مرحله به شرح ذیل انجام خواهد شد:
مرحله اول مطالعات کتابخانه ای است که برای بررسی ادبیات موضوعی تحقیق به طور عمده از کتب، مجلات و مقالات داخلی و خارجی و منابع فارسی و لاتین موجود در پایگاه های اینترنتی و کتابخانه ای استفاده می شود.
مرحله دوم تحقیقات میدانی می باشد که به منظور جمع آوری اطلاعات مورد نظر و سنجش متغیرهای تحقیق، از پرسشنامه استفاده خواهد شد.
در کل ابزار گردآوری اطلاعات انتخاب شده در این پژوهش، بررسی اسناد و مدارک موجود، کتابها، پرسشنامه، اینترنت و فیش برداری و اطلاعات موجود در سازمان بورس اوراق بهادار میباشد ولی اصلی ترین ابزار برای گردآوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل آنها پرسشنامه میباشد که حاوی تعدادی سؤال درباره متغیرهای مورد سنجش از جامعه مورد مطالعه است. این سؤالات با استفاده از تکنیک های خاص و نیز مقیاس ها به گونه ای ساخته می شود که بتوان اطلاعات مورد نظر را از جامعه یا نمونه مورد مطالعه گردآوری کرد.
با توجه به اینکه هدف اصلی این تحقیق بررسی تاثیر تبادل اطلاعات و تورش های رفتاری در توضیح رفتار توده ای می باشد. لذا نتایج پژوهش حاضر می تواند مورد استفاده تمامی سهامداران، سرمایه گذاران، دولت، اعتباردهندگان و صندوق های سرمایه گذاری، موسسات مالی و اعتباری واقع بشود. همچنین جامعه علمی و پژوهشی کشور می تواند از نتایج این تحقیق بهره مند شود .

با مطالعه ادبیات نظری پژوهش، مدل مفهومی به شرح شکل یک ارائه شده است. طبق این مدل متغیر های مستقل عبارتند از: عدم اطمینان محیطی و مشخصات شناختی سهامداران که مشخصات شناختی سهامداران خود شامل: تعصب توهم کنترل، تعصب اعتماد، تعصب اسناد به خود و مغالطه سرمایه گذاری.
متغیر عدم اطمینان محیطی از نظرات بآتریز فرناندز و همکاران(۲۰۱۰)، و همچنین متغیر مشخصات شناختی سهامداران نیز از نظرات بآتریز فرناندز و همکاران (۲۰۱۰)، اقتباس شده است.
متغیر های تبادل اطلاعات و تورش های رفتاری به عنوان متغیر میانجی و رفتار توده ای به عنوان متغیر وابسته می باشد. این متغیر ها به ترتیب از نظرات رضا کیانی و مریم صفاریان (۱۳۸۹)، راحله یوسفی (۱۳۸۶)، زهرا پور زمانی (۱۳۹۱) اخذ شده است.
شکل ۱-۲- مدل مفهومی پژوهش
به منظور ایجاد انسجام و هماهنگی در گزارش، در این بخش برخی از پرکاربردترین عبارات و اصطلاحات به کار رفته در این گزارش معرفی میشوند:
عدم اطمینان محیطی: عدم اطمینان نقطه مقابل اطمینان است. به این معناست وقتی که از شرایط یک حادثه معین اطمینان داریم گفته می شود کاملاً قابل پیش بینی است. اما وقتی که یک تصمیمگیرنده، دانش و اطلاعات کامل و یا فهم دقیقی از تصمیم پیشنهادی و یا نتایج احتمالی آن ندارد، عدم اطمینان محیطی اتفاق می افتد و حادثه غیر قابل پیش بینی است (سدیدی و ابراهیمی، ۱۳۹۰).
مشخصات شناختی سهامداران:
تعصب توهم کنترل: تمایل اشخاص به تخمین کنترل بیش از حد که آنها روی نتایج دارند. (محزون، ۱۳۸۹)
با توجه به اینکه هدف اصلی این تحقیق بررسی تاثیر تبادل اطلاعات و تورش های رفتاری در توضیح رفتار توده ای می باشد. لذا نتایج پژوهش حاضر می تواند مورد استفاده تمامی سهامداران، سرمایه گذاران، دولت، اعتباردهندگان و صندوق های سرمایه گذاری، موسسات مالی و اعتباری واقع بشود. همچنین جامعه علمی و پژوهشی کشور می تواند از نتایج این تحقیق بهره مند شود .

مشخصات شناختی سهامداران:
تعصب توهم کنترل: تمایل اشخاص به تخمین کنترل بیش از حد که آنها روی نتایج دارند. (محزون، ۱۳۸۹)
تعصب اعتماد: تمایل به اعتماد بیش از حد به توانایی برای پیشبینی کردن رفتار بازار بهطور خاص هنگامی که با انتخاب اوراق بهادار سوداور در ارتباط باشد (همان منبع).
تعصب اسناد به خود: تمایل افراد به این اعتقاد که آنها از سایر افراد بهترند و این اعتقاد که بدشانسی با احتمال بیشتری برای افراد دیگر رخ میدهد (همان منبع).
مغالطه سرمایه گذاری: گوش دادن به نظرات افراد در حال اشتباه و راهنمایی گرفتن از آنها. یکی از آسانترین راههای از دست دادن پول، گوش دادن به راهنماییهای اقوام و آشنایان ناآگاه است. (بابایی، ۱۳۹۰)
تبادل اطلاعات: مبنای تبادل اطلاعات بین افراد (یا عناصر کارکردی)، انتقال اطلاعات است و این اطلاعات، از مجموعه ای از علامتها تشکیل میشود. به عبارت دیگر، تبادل اطلاعات مکانیسمی است که روابط انسان براساس و به وسیله آن به وجود میآید و همه مظاهر فکری و وسایل انتقال و حفظ آنها در مکان و زمان بر پایه آن توسعه می یابد. فرآیند تبادل اطلاعات ممکن است میان انسان و انسان، انسان و ماشین یا ماشین و ماشین باشد. در شکل تبادل اطلاعات میان انسان و ماشین، از ماشین به عنوان وسیله استفاده میشود و ماشینها نیز در سیر پیشرفت خود به درجه بالایی از تعامل با انسان میرسند (درخشیده، ۱۳۹۱).
تورش های رفتاری: منظور از تورش رفتاری، انحراف از تصمیم گیری های درست و بهینه است. به طوری که اشخاص در فرآیند تفکر و تصمیم گیری دچار خطا شوند (ریتر[۱]، ۲۰۰۳).
رفتار توده ای: رفتار توده ای عبارت است از آن دسته رفتارهای سرمایه گذاران در بازار، که منجر به نادیده گرفتن پیش بینی ها و عقاید خود در رابطه با قیمت سهام و اتخاذ تصمیمات سرمایه گذاری تنها بر پایه رفتار کل بازار می شود (ایزدی نیا، حاجیان نژاد، ۱۳۸۸).
عدم اطمینان محیطی: درک فرد از مبهم بودن آینده معاملات از نظر بی ثباتی قیمت ها به خاطر وجود تورم، تحریم های سیاسی و تغییر در قوانین دولتی.
مشخصات شناختی سهامداران:
تعصب توهم کنترل: توهم سهامدار درباره اینکه بر روی تمامی پدیده ها و رویدادها کنترل داشته و نسبت به این عقیده نیز پافشاری کند.
تعصب اعتماد: اعتماد بیش از اندازه به بازار و گروههای ذینفع و پافشاری نسبت به آن.
تعصب اسناد به خود: شخص سهامدار در صورت کسب سود عوامل را به خود نسبت داده و در صورت زیان به عوامل خارج از خود و پافشاری نسبت به این موضوع.
مغالطه سرمایه گذاری: استفاده از داده های غلط جهت محاسبات ، رفتارهای اشتباه آمیز در جریان فروش سهام ، ایجاد شبهه و عدم اطمینان در میان سایر سرمایه گذاران و دادن اطلاعات غلط به سرمایه گذاران.
تبادل اطلاعات: مبادله هر گونه داده و اطلاعات بین گروه های ذینفع مخصوصاسهامداران ،کارگزاران و شرکت ها.
تورش های رفتاری: انجام فعالیت ها و رفتارهای اشتباهی و خلاف عقل و منطق که ممکن است گاهی اوقات به زیان سرمایه گذار و سهامدار تمام شود.
رفتار توده ای: خرید و فروش سهام توسط سهامداران بر اساس جو حاکم بر بازار و پیروی از توده اکثریت سهامداران.
[۱] Riter
با توجه به اینکه هدف اصلی این تحقیق بررسی تاثیر تبادل اطلاعات و تورش های رفتاری در توضیح رفتار توده ای می باشد. لذا نتایج پژوهش حاضر می تواند مورد استفاده تمامی سهامداران، سرمایه گذاران، دولت، اعتباردهندگان و صندوق های سرمایه گذاری، موسسات مالی و اعتباری واقع بشود. همچنین جامعه علمی و پژوهشی کشور می تواند از نتایج این تحقیق بهره مند شود .

تصمیم گیری های اقتصادی نیازمند اطلاعاتی است که بتوان با کمک آنها منابع موجود و در دسترس را به گونه ای مطلوب تخصیص داد. یکی از مهمترین عوامل در تصمیم گیری صحیح، اطلاعات مناسب و مرتبط با موضوع تصمیم است که اگر به درستی فراهم و پردازش نشود، تاثیرات منفی برای فرد تصمیم گیرنده در پی خواهد داشت. بهره گیری از اطلاعات افشا شده و به عبارتی تصمیم گیری صحیح در بازار اوراق بهادار زمانی امکان پذیر است که این اطلاعات، به موقع، مربوط، با اهمیت و نیز کامل و قابل فهم باشد (درخشیده، ۱۳۹۱، ص ۶۰).
چنانچه اطلاعات فاش شده، این ویژگی ها یا بعضی از آنها را نداشته باشد، بدون تردید ساز و کار کشف قیمت در بازار به درستی عمل نخواهد کرد و قیمت گذاری اوراق به شیوه ای مطلوب انجام نخواهد شد. وجود اطلاعات کافی در بازار و انعکاس به موقع و سریع اطلاعات در قیمت اوراق بهادار با کارایی بازار ارتباط تنگاتنگی دارد. افشای اطلاعات موجب بهبود سازوکار کشف قیمت ها و در نتیجه قیمت گذاری بهینه و افزایش امکان پیش بینی منطقی روند قیمت ها می شود. شفافیت، شاخص توان مدیریت در ارایه اطلاعات ضروری به شکل صحیح، روشن، به موقع و در دسترس است (همان منبع،۶۰).
به عبارتی شفافیت، منعکس کننده این مطلب است که آیا سرمایه گذاران تصویری واقعی از آنچه واقعاً در داخل شرکت روی می دهد دارند یا خیر)وطن پرست، ۱۳۸۷). در طی یک دهه گذشته شفاف سازی اطلاعات مالی تاثیر مهمی بر استراتژی های سرمایه گذاری سرمایه گذاران داشته است. تعداد فزاینده پژوهش های انجام شده نشان می دهد که در دسترس بودن و کیفیت اطلاعات مالی شرکت ها دو عامل کلیدی تاثیر گذار بر تصمیمات سرمایه گذاری سرمایه گذاران است (ونلند[۱]، ۲۰۰۳). به منظور درک اثرات بالقوه شفاف سازی مالی بر رفتار سرمایه گذار، تعریف واژه شفاف سازی ضروری است (درخشیده، ۱۳۹۱، ص ۶۰).
ویشواناس وکافمن[۲] به نقل از فلورینی ۱۹۹۸ نشان دادند که شفاف سازی نقطه مقابل پوشیدگی (پنهانی) است. پوشیدگی به معنای مخفی کردن عمل یک فرد به طور آگاهانه است، در حالیکه شفاف سازی به معنای افشا کردن اعمال یک فرد به طور آگاهانه است. شفاف سازی مالی نوعی از شفافیت است که مربوط به موضوعات مالی است و شامل صحت اطلاعات، کامل بودن اطلاعات و به جا بودن آن (به موقع بودن) است (ویشواناس و کافمن، ۲۰۰۶).
در محیط سرمایه گذاری حساس امروزی، بسیاری از سرمایه گذاران بر اهمیت شفاف سازی اطلاعاتی در استراتژی های شرکت تاکید دارند. کمبود اطلاعات و عدم اطمینان، ویژگی های لاینفک علم مالی هستند، زیرا بازیگران در بازارهای سرمایه مشغول داد و ستد سرمایه گذاری و اطلاعات می باشند (آدماتی و فلیدر[۳]، ۲۰۰۰).
تاکنون تحقیقات فراوانی در اکثر حوزه های مرتبط با بازار سرمایه در ایران صورت گرفته، اما آنچه در این بین کمتر مورد توجه قرار می گیرد، پرداختن به تحقیقات جدی در خصوص شکل گیری رفتار سرمایه گذاران در بورس اوراق بهادار می باشد .در اکثر کشورها، شناخت فرآیند تصمیم گیری مشارکت کنندگان در بورس، همواره موضوعی مهم برای مشارکت کنندگان و سرمایه گذاران در بازار بوده است. در این کشورها، محققان تلاش های قابل توجهی جهت مطالعه و درک رفتار سرمایه گذاران و به دنبال آن تاثیرپذیری این عوامل از افشای اطلاعات مالی و شفافیت اطلاعات مالی داشته اند، چرا که رفتارهایی که متاثر از شفاف سازی اطلاعات مالی هستند از اهمیت ویژه ای برخوردارند (یوسفی و شهرآبادی، ۱۳۸۸).
توجه به اینکه رفتار سرمایه گذاران از عوامل گوناگون متاثر است نیز حایز اهمیت می باشد. این عوامل به وجود آورنده ابهامات رفتاری در رفتار سرمایه گذاران است که یکی از علل اصلی این ابهامات رفتاری، موضوع عدم اطمینان و عدم شفافیت اطلاعات مالی است که تحلیل های نادرست و گمراه کننده را به همراه خواهد داشت (درخشیده، ۱۳۹۱، ص۶۱).
در این فصل، ابتدا در بخش اول، مباحث مربوط به بورس اوراق بهادار و مالی رفتاری پرداخته شده است. سپس مبحث عدم اطمینان محیطی و تبادل اطلاعات مطرح شده که تبادل اطلاعات مهمترین نقش را در تصمیم گیری افراد برای جلوگیری از ایجاد تورش رفتاری و رفتارتوده ای را ایفا می کند و در ادامه سایر مباحث از جمله مشخصات شناختی سهامداران که خود شامل: تعصب توهم کنترل، تعصب اعتماد، تعصب اسناد به خود، و مغالطه سرمایه گذاری می شود توضیح داده شده است و سپس به تعریف تورش های رفتاری و رفتارتوده ای و عوامل ایجاد آن ها در بازار اوراق بهادار و بین سرمایه گذاران پرداخته شده است.
[۱] Wenland
[۲] Vishwanath & Kaufmann
[۳] Admati & Pfleiderer
با توجه به اینکه هدف اصلی این تحقیق بررسی تاثیر تبادل اطلاعات و تورش های رفتاری در توضیح رفتار توده ای می باشد. لذا نتایج پژوهش حاضر می تواند مورد استفاده تمامی سهامداران، سرمایه گذاران، دولت، اعتباردهندگان و صندوق های سرمایه گذاری، موسسات مالی و اعتباری واقع بشود. همچنین جامعه علمی و پژوهشی کشور می تواند از نتایج این تحقیق بهره مند شود .
