واژههای کلیدی
بنگاه: واحدی فنی است که در آن محصولاتی تولید میشود. صاحبکار اقتصادی با توجه به قواعد فنی متأثراز تابع تولید خود، دادههایی را به ستادهها تبدیل میکند (هندورسون و کوآنت، ۱۳۷۰:۸۵).
صنایع کوچک و متوسط: تعریف بنگاههای کوچک و متوسط بیشتر بر اساس تعداد کارکنان و میزان گردش مالی مطرح شدهاند. بنگاههای کوچک و متوسط، بنگاههایی هستند که دارای ۱۰۰ نفر کارکنان یا کمتر باشد ( نیلی، ۱۳۸۴: ۷).
استراتژی: استراتژی یک سازمان بازتاب فرضیات آن درباره عوامل داخلی و خارجی است. در محیط بیرونی دو فرض خطی یا پیوسته و غیر خطی یا گسسته وجود دارد (آکر، ۱۳۸۶: ۲۸).
تفکر استراتژیک: راهی برای حل مسایل استراتژیک که رویکرد منطقی و همگرا را با رویکرد خلاقانه و واگرا را برای یافتن گزینههای رقابت و ایجاد ارزش برای مشتریان ترکیب میکند (moon, 2012).
محیط: حاوی متغیرها و مؤلفههای خارج از سازمان که ممکن است تغییر کند یا زیاد کنند. این تغییرات براساس شدت، میزان، عمق و پیچیدگی نوسانات میتواند شدید یا کند باشد. محیط ناهمگن به بخشهای مختلف تقسیم میشود و به لحاظ تنوع از شفافیت محیطی کاسته میشود. مدیران در این محیط به لحاظ کدر بودن اطلاعات با معضل تصمیم مواجه میشوند در این شرایط تقاضای تصمیمگیری حادتر و حساستر میشود (حمیدیزاده، ۱۳۸۷: ۸۷).
مهمترین هدف این پژوهش بررسی عوامل مؤثر بر تفکر استراتژیک در بنگاههای صنعتی منطقه کاشان میباشد تا بر اساس نتایج حاصله، بنگاهها به بهبود و ارتقای مؤلفههای استراتژیک، به واسطه عوامل محیطی بپردازد.
بررسی ارتباط بین تلاطم محیطی و تفکر استراتژیک
۱- بررسی رابطه پیچیدگی محیط فعالیت شرکت و تفکر استراتژیک
۲- بررسی رابطه تازگی نسبی در چالشهای محیطی و تفکر استراتژیک
۳- بررسی رابطه شفافیت محیط با تفکر استراتژیک
۴- بررسی رابطه سرعت تغییر چالشهای محیط و تفکر استراتژیک

– ویژگیهای استراتژی
۱ـ اهداف سازمانی را به صورت اهداف بلندمدت، برنامههای عملیاتی و اولویتهای تخصیص منابع تبیین و معرفی میکند.
۲ـ انتخاب رشته کاری که سازمان در آن مشغول است و یا اینکه در تلاش است که در آن فعالیت نماید.
۳ـ تلاش جهت کسب برتری پایداری و بلندمدت در هر یک از رشتههای کاری سازمان با توجه مقتضی به فرصتها و تهدیدهای محیطی داخلی شرکت و قوت و ضعفهای سازمان
۴ـ شناسایی وظایف مدیریتی واضح و روشن در سطح سازمان، رشته کاری و سطح وظیفهای
۵ـ یک الگوی منسجم، یکپارچه و ترکیبی از تصمیمها
۶ـ تبیین مشارکت و همکاریهای اقتصادی و غیراقتصادی که سازمان قصد دارد عاید ذینفعان خود کند.
۷ـ تشریح و توصیف نیت استراتژیک سازمان
۸ـ توسعه وپرورش شایستگیهای محوری سازمان گرایش دارد.
۹ـ روشی است برای سرمایهگذاری انتخابی در منابع مشهود و غیرمشهود جهت توسعه تواناییهایی که برتری رقابتی پایداری را تضمین مینماید (هکس، ۱۳۸۷: ۱۶).
۱۰- تناسب استراتژیک اساس این نگاه به استراتژی به عنوان رابطی بین سازمان و محیط بیرونی اش، مفهوم تناسب استراتژیک[۱] است. برای اینکه یک استراتژی موفق باشد، باید هم با محیط بیرونی درونیاش اهداف و ارزشها، منابع و قابلیتها، و ساختار و سیستمها ـ سازگار باشد. تصمیمات استراتژیک، چه در حوزهی نظامی چه در حوزهی کسب و کار از سه ویژگی مشترک بهره میبرند: مهم هستند. مستلزم تعهد معنیدار منابع میباشند. به راحتی برگشتپذیر نیستند.
۱۱- در مواجهه با تغییر مداوم و رقابت بیرحمانه، استراتژی دیگر کمتر به ساختن موقعیتهای پایدار مزیت رقابتی میپردازد و بیشتر در توسعهی پاسخگویی و انعطافپذیری برای خلق مزیتهای موقتی موفق است. بازآرایی منابع و قابلیتها جهت دستیابی به چنین پاسخگویی، احتمالاً نیازمند تشریک مساعی شرکتها درون شبکهای از اتحادهای استراتژیک است.
۱۲- از آنجایی که محیط کسب و کار بسیار بیثباتتر و غیرقابل پیشبینیتر شده است، استراتژی دیگر کمتر به معنای برنامههای مفصل است و بیشتر دربارهی جستجوی راهکارهای موفقیت میباشد. این انتقال از تأکید بر استراتژی به عنوان برنامه و طرح به استراتژی به عنوان جهت و رهبری، به هیچ وجه به معنای تنزل مقام استراتژی نیست. بیشک در یک محیط آشفته، استراتژی باید متضمن پاسخگویی و انعطافپذیری باشد. اما دقیقاً در چنین شرایطی است که استراتژی بسیار با اهمیتتر میشود. زمانی که شرکت درگیر تهدیدهای پیشبینی نشده است و در جایی که فرصتهای جدید دائماً پدیدار می شوند، استراتژی تبدیل به یک ابزار حیاتی برای هدایت شرکت در شرایط متلاطم محیطی می گردد.
[۱]. Strategic fit
مهمترین هدف این پژوهش بررسی عوامل مؤثر بر تفکر استراتژیک در بنگاههای صنعتی منطقه کاشان میباشد تا بر اساس نتایج حاصله، بنگاهها به بهبود و ارتقای مؤلفههای استراتژیک، به واسطه عوامل محیطی بپردازد.
بررسی ارتباط بین تلاطم محیطی و تفکر استراتژیک
۱- بررسی رابطه پیچیدگی محیط فعالیت شرکت و تفکر استراتژیک
۲- بررسی رابطه تازگی نسبی در چالشهای محیطی و تفکر استراتژیک
۳- بررسی رابطه شفافیت محیط با تفکر استراتژیک
۴- بررسی رابطه سرعت تغییر چالشهای محیط و تفکر استراتژیک

رویکرد استراتژی
۲-۱-۱- استراتژی
۲-۱-۱-۱- تعریف استراتژی
استراتژی از واژه یونانی استراتگوس گرفته شده است که در حدود ۴۰۰ سال پیش از میلاد به کار می رفته و به «هنر و علم هدایت نیروهای نظامی» اطلاق میشده است (ابراهیمینژاد، ۱۳۷۹، ۱۳). پس از جنگهای پیروزمندانه ناپلئون، استراتژیستی به نام «کلائوزویتس» استراتژی را چنین تعریف میکند: «فن هدایت نیرو و تطبیق و هماهنگ ساختن نیروها در نیل به هدفهای جنگ». ارایه یک تعریف از استراتژی کار سادهای نیست. برخی از تعاریف استراتژی عبارتند از:
۱- تعیین اهداف میانی[۱] [۲] و نهایی[۳] پایهای بلندمدت بنگاه و تطبیق شرایط کاری و تخصیص منابع لازم به منظور ایفای اهداف میانی مذکور (خداداد حسینی و عزیزی، ۱۳۸۵: ۱۵).
۲- الگوی اهداف غایی، مقاصد یا اهداف میانی و سیاستها و برنامههای اصلی به منظور نیل به اهداف میانی مذکور به نحوی که الگوی موردنظر این حیطهها را تعریف کند: حوزهی کسب و کار و فعالیت فعلی بنگاهها یا حوزهای که باید فعالیت کننده در آن قرار بگیرد و قالبی که شرکت در آن جای گرفته است یا باید بگیرد.
۳- استراتژی یک حرکت و یا یک سری حرکتهای معین سازمان است.
۴- استراتژی عبارت است از الگو یا طرحی که هدفها، سیاستها و زنجیرههای استراتژی به درستی تنظیم یافته باشد، تخصیص منابع به درستی انجام میگیرد، توانمندی و نارساییهای سازمان مشخص می شود و دگرگونیهای محیطی بهدرستی پیش بینی می گردد (کویین، ۱۳۸۲: ۱۷).
۵- استراتژی چارچوب فعالیتهای کاری بنگاه را تعیین کند و دستورالعملهایی را برای هماهنگ ساختن فعالیتها به گونهای فراهم آورد که بنگاه بتواند با آنها انطباق یابد و بر محیط در حال تغییر پیرامون خود تأثیر بگذارد. استراتژی با صراحت و تفصیل، محیط مطلوب و مرجّح را برای بنگاه و ساختار سازمانی که بنگاه برای نیل به آن در تلاش است، بیان میکند.
۶- استراتژی، نوع خاصی از راه و روشهای دستیابی به اهداف است که در مورد چگونگی دستیابی به اهداف بلند مدت و حیاتی سازمانی که در محیط رقابتی قرار دارد، بحث میکند.
۷- استراتژی عبارت است از الگو یا طرحی که هدفها، سیاستها و زنجیرههای عملیاتی یک سازمان را در قالب یک کل به هم پیوسته با یکدیگر ترکیب میکند. اگر استراتژی به درستی تنظیم یافته باشد، در تخصیص و هدایت منابع سازمان به صورتی یگانه و بالنده و بر پایه توانمندیها و نارساییهای نسبی درون سازمان، دگرگونیهای محیطی پیشبینی شده و حرکتهای اقتضایی رقبای هوشمند مؤثر خواهد بود (کویین و دیگران، ۱۳۸۲: ۵).
۸- برای دستیابی به هدف نهایی در رقابت با سایر سازمانها باید از استراتژی بهره گرفت. استراتژی، منطق تجاری را برای سازمان به ارمغان میآورد. اگر هدف این است که بهترین باشیم، پس باید استراتژی را به گونهای طرحریزی نمود که ما را به سوی بهترین شدن رهنمون شود. اگر هدف ثروتسازی است، باید استراتژی را به گونهای تدوین نمود که سازمان را به سمت سود بیشتر در رقابت با سایر سازمانها هدایت کند. استراتژی معرف کسب و کاری است که شرکت قرار است در قالب آن رقابت کند. در بیانیهی استراتژی، تلقی شرکت از رقابت در کسب و کار و اهداف رقابت آن مطرح میشود (پورتر،۱۳۸۵: ۳۰).
[۱]. Goals
[۲]. در نوشتههای تخصصی اقتصادی، به ویژه در حوزه سیاستگذاری پولی سه اصطلاح Objective ، Goal و Target در کنار یکدیگر به کار میرود که با تسامح، هر سه به «هدف» ترجمه میشوند. لیکن این سه اصطلاح تمایز عمدهای با یکدیگر دارند. Objective اشاره به اهداف غایی، دوردست، تقریبی و کلی میکند؛ Goals برای اهداف میانی، نزدیک، در دسترس و مشخصتر به کار میرود؛ و بالاخره Target به هدفگذاری کاملاً کوتاه مدت، کاملاً دقیق و بسیار مشخص اطلاق میشود. بدین لحاظ در سراسر، عبارات اهداف غایی برای Objective، اهداف میانی برای Goals و اهداف عملیاتی برای Targets به کار رفته است.
[۳]. Objective
مهمترین هدف این پژوهش بررسی عوامل مؤثر بر تفکر استراتژیک در بنگاههای صنعتی منطقه کاشان میباشد تا بر اساس نتایج حاصله، بنگاهها به بهبود و ارتقای مؤلفههای استراتژیک، به واسطه عوامل محیطی بپردازد.
بررسی ارتباط بین تلاطم محیطی و تفکر استراتژیک
۱- بررسی رابطه پیچیدگی محیط فعالیت شرکت و تفکر استراتژیک
۲- بررسی رابطه تازگی نسبی در چالشهای محیطی و تفکر استراتژیک
۳- بررسی رابطه شفافیت محیط با تفکر استراتژیک
۴- بررسی رابطه سرعت تغییر چالشهای محیط و تفکر استراتژیک

– بکارگیری استراتژی موفق
برای بکارگیری استراتژی موفق بنگاه، چهار گروه وسیع از موضوعات باید مورد توجه قرار گیرد:
۱- مرزهای بنگاه: بنگاه چه کاری باید انجام دهد، این کارها چقدر باید بزرگ باشد و بنگاه باید وارد کدام رشته از کسب وکارها شود؟ مرزهای بنگاه تعریفکنندهی کاری است که بنگاه انجام میدهد. مرزها میتوانند در سه جهت مختلف بسط یابند: افقی، عمودی و شرکتی. مرزهای افقی به سهم بنگاه از بازار کالا یا اساساً اینکه بنگاه چقدر بزرگ است، اشاره دارند. مرزهای عمودی به مجموعه فعالیتهایی اشاره دارند که بنگاه خود انجام میدهد و همچنین فعالیتهایی که طی آنها از بنگاههای اختصاصی از بازار خریداری میکند. مرزهای حقوقی بنگاه اشاره به مجموعه کسب و کارهای مشخصی دارند که بنگاه در آنها به رقابت میپردازد.
۲- تجزیه و تحلیل بازار و رقابت: برای صورتبندی و اجرای استراتژیهای موفق، بنگاه باید ماهیت بازارهایی را که در آنها به رقابت میپردازند درک کنند.
۳- موقعیت و پویایی: موقعیتها و پویاییها مسیر کوتاهی برای تعیین چگونگی و مبانی رقابت بنگاهها به شمار میآیند. موقعیت، مفهومی ایستا دارد. موقعیت با قابلیتها و منابعی که زیربنای هر مزیت هزینهای یا ایجادکننده مزیت متمایزی است که بنگاه میتواند آن را دارا باشد، ارتباط مییابد. پویاییها به چگونگی تجمع منابع و توانمندیها در بنگاه و نیز چگونگی تعدیل بنگاه در طول زمان و در مواجهه با شرایط در حال تغییر اشاره دارند.
۴- سازماندهی داخلی: سازماندهی، تعیین کنندهی چگونگی نظمدهی و ترتیببندی اهداف کنشگران فردی در داخل سازمان و متناسب با اهداف کلی بنگاه است.
مهمترین هدف این پژوهش بررسی عوامل مؤثر بر تفکر استراتژیک در بنگاههای صنعتی منطقه کاشان میباشد تا بر اساس نتایج حاصله، بنگاهها به بهبود و ارتقای مؤلفههای استراتژیک، به واسطه عوامل محیطی بپردازد.
بررسی ارتباط بین تلاطم محیطی و تفکر استراتژیک
۱- بررسی رابطه پیچیدگی محیط فعالیت شرکت و تفکر استراتژیک
۲- بررسی رابطه تازگی نسبی در چالشهای محیطی و تفکر استراتژیک
۳- بررسی رابطه شفافیت محیط با تفکر استراتژیک
۴- بررسی رابطه سرعت تغییر چالشهای محیط و تفکر استراتژیک

تدریجگرایی منطقی
نویسندگان فراوانی در حوزه مدیریت استراتژیک از عدم اطمینان، ابهام و هدفهای متناقض مدیران آگاه بوده اند. یکی از مثالهای نافذ مفهوم تدریجگرایی منطقی است. آهسته روی منطقی بیانگر حرکتی است از نگاه مکانیکی تئوری انتخاب استراتژیک ستنی به سمت این نگاه که استراتژی فرآیند تغییرهای کوچک مستمر است. این دیدگاه که مزیت رقابتی میتواند در دوره زمانی بلند مدت پایدار بماند، به وسیله برخی از صاحب نظران که اشاره به تغییرهای سریع شرایط رقابتی داشتند مورد انتقاد واقع شد. آنها عقیده داشتند شدت رقابت اجازه پایایی مزیت رقابتی به مدت طولانی را نمیدهد. از این منظر شرکتی بر شرکت دیگر برتری مییابد که بتواند به سرعت و همواره شرایط فعلی را از بین ببرد و پایههای جدیدی برای رقابت ایجاد نماید. رقابت نیازمند باز تعریف مزیتهای رقابتی گسسته و تغییرهای بنیادی در روابط بازار است. موفقیت از نقاط قوت فعلی (طبق دیدگاه منبع محور) ناشی نمیشود، بلکه به گسستههای متوالی بستگی دارد. این امر سازمان را قادر میکند به طور مرتب مزیتهای رقابتی جدید ولی موقت بسازد. مزیت رقابتی موقتی است و شرکتها مزیت رقابتی خود و دیگران را مختل میکنند. اقدامها و واحدهای سازمانی اتصال ضعیفی دارند و رقابت نیازمند اقدامهای تهاجمیاست که نباید به دلیل وفاداری و دلسوزی محدود شوند. استراتژیهای موفق متکی به پایش مستمر، تفسیر، ابتکار، فرصت طلبی و بداهه پردازی هستند.
رویکرد انطباقی تدریجی[۱] به استراتژی، عقلانیت مخصوص به خود را دارد که کوئین[۲] از آن به عنوان «تدریجگرایی منطقی»[۳] یاد میکند. عقلانیت ممتازِ تدریجگراییِ منطقی بر اساس پذیرش عقلانیت محدود خود ما استوار شده است: (هپچ،۱۳۸۵: ۱۸۳). نظریهپردازان هوشمند میدانند که همیشه نمیتوانند به اندازه کافی باهوش باشند تا در مورد همه مسائل پیشاپیش فکر کنند (مینتزبرگ ۱۹۸۷: ۶۹). طرفداران تدریجگرایی منطقی با صادق بودن در مورد محدودیتهایشان، متعهد میشوند که به فرایند آزمون و یادگیری بپردازند. رویکرد تدریجگرایی لزوماً رویکردی تاکتیکی نیست. این رویکرد ممکن است با منطقی اساسی یا «قصد استراتژیک» هدایت گردد که هردوی اینها به قدر کافی واضح هستند تا فهمی درست از مسیر را ارایه نمایند و آن قدر گستردگی دارند که مجال انعطافپذیری و فرصت طلبی را در طول مسیر فراهم کنند.
[۱]. Gradual Adaptive Approach
[۲]. Quinn
[۳]. Logical Incrementalism
مهمترین هدف این پژوهش بررسی عوامل مؤثر بر تفکر استراتژیک در بنگاههای صنعتی منطقه کاشان میباشد تا بر اساس نتایج حاصله، بنگاهها به بهبود و ارتقای مؤلفههای استراتژیک، به واسطه عوامل محیطی بپردازد.
بررسی ارتباط بین تلاطم محیطی و تفکر استراتژیک
۱- بررسی رابطه پیچیدگی محیط فعالیت شرکت و تفکر استراتژیک
۲- بررسی رابطه تازگی نسبی در چالشهای محیطی و تفکر استراتژیک
۳- بررسی رابطه شفافیت محیط با تفکر استراتژیک
۴- بررسی رابطه سرعت تغییر چالشهای محیط و تفکر استراتژیک
